Adjudication po polsku: szybki spór o pieniądze w 28 dni

Główny wykonawca od trzech miesięcy obcina Ci waluacje. Za każdym razem inna wymówka: „jakość”, „opóźnienie”, „czekamy na klienta”. Na maile odpowiada coraz rzadziej, a kwota do odzyskania rośnie. Sąd kojarzy Ci się z rokiem czekania i rachunkiem od prawnika. Na brytyjskiej budowie jest szybsza droga. Adjudication po polsku to po prostu szybkie rozstrzygnięcie sporu przez niezależną osobę, zwykle w 28 dni od skierowania sprawy. Dla wielu polskich firm to najmocniejsze narzędzie w sporze o pieniądze, o którym nawet nie wiedzą.

Adjudication po polsku: co to jest

Adjudication to rozstrzygnięcie sporu przez adjudicatora, czyli niezależną osobę, która ma rozstrzygnąć konkretny spór i działać bezstronnie. Prawo do niego daje Construction Act, czyli Housing Grants, Construction and Regeneration Act 1996. Każda strona umowy budowlanej może wszcząć adjudication w każdej chwili. Nie trzeba zgody drugiej strony ani czekania na koniec budowy.

Terminy

Ustawa wymaga, żeby umowa pozwalała wyznaczyć adjudicatora i skierować do niego sprawę w ciągu 7 dni od zawiadomienia o sporze. Decyzja zapada w 28 dni od skierowania sprawy. Adjudicator może wydłużyć ten czas o 14 dni za zgodą strony, która wniosła sprawę, albo dłużej, jeśli zgodzą się obie strony. Gdy adjudicator nie zmieści się w terminie, według Scheme każda strona może wysłać nowe zawiadomienie i zacząć od nowa.

Czy decyzja wiąże

Tak. Decyzja wiąże strony, dopóki spór nie zostanie ostatecznie rozstrzygnięty przez sąd, arbitraż (jeśli umowa go przewiduje) albo porozumienie stron. W praktyce oznacza to, że kwotę z decyzji trzeba zapłacić, a dopiero potem można się dalej spierać. Strony mogą też uzgodnić, że decyzja adjudicatora będzie ostateczna.

Kiedy adjudication Ci nie przysługuje

Construction Act zwykle nie obejmuje robót u osoby prywatnej w domu, w którym ona mieszka albo zamierza mieszkać (residential occupier). Wtedy prawo do adjudication zależy od umowy. Niektóre umowy dla klientów prywatnych same je przewidują. JCT pisze, że jej umowy dla właścicieli domów zawierają adjudication, choć ustawa tego nie wymaga. RIBA podaje, że przy umowie RIBA Domestic decyzja w jej systemie zapada w 21 dni od wyznaczenia adjudicatora.

Jak wygląda adjudication według Scheme

Gdy umowa nie ma zasad adjudication zgodnych z ustawą, stosuje się Scheme for Construction Contracts. Scheme opisuje cały przebieg:

• Zawiadomienie o sporze

  Pisemny notice of adjudication do drugiej strony: czego dotyczy spór, kiedy i gdzie powstał, czego żądasz.

• Wybór adjudicatora

  Osoba wskazana w umowie albo instytucja wyznaczająca. Instytucja ma 5 dni na wskazanie adjudicatora.

• Skierowanie sprawy

  W ciągu 7 dni od zawiadomienia wysyłasz referral notice z umową i dokumentami, na które się powołujesz.

• Decyzja

  Adjudicator ma 28 dni od otrzymania referral notice. Może zdecydować, ile trzeba zapłacić, do kiedy i z jakimi odsetkami.

Adjudicator może sam badać fakty i prawo, żądać dokumentów, oglądać budowę i ustalać harmonogram. Wszystko dzieje się szybko, więc dokumenty musisz mieć gotowe, zanim wyślesz zawiadomienie.

Adjudicator rozstrzyga sprawy objęte sporem, a do tego te, które są z nim nierozerwalnie związane albo na które zgodzą się strony. Może też ponownie ocenić wcześniejsze certyfikaty i decyzje, chyba że umowa mówi, że są ostateczne. To ważne przy sporze o obciętą waluację: certyfikat od drugiej strony nie zamyka sprawy. Scheme wymaga też, żeby adjudicator działał bezstronnie i unikał niepotrzebnych kosztów.

Jak przygotować adjudication krok po kroku

1. Nazwij spór jednym zdaniem

   Na przykład: brak zapłaty kwoty z waluacji za dany okres. Jeden jasny spór jest łatwiejszy niż pięć.

2. Sprawdź umowę

   Czy jest objęta Construction Act, jakie ma zasady adjudication i kogo wskazuje jako adjudicatora.

3. Zbierz dokumenty

   Umowa, aplikacje, payment notice, pay less notice, korespondencja, zdjęcia, dziennik budowy.

4. Policz roszczenie

   Kwota, podstawa, terminy płatności z umowy albo ze Scheme. Każda liczba ma mieć dokument obok.

5. Wyślij notice of adjudication

   Do drugiej strony, zgodnie z umową. Od tej chwili liczy się czas na wybór adjudicatora.

6. Złóż wniosek o wyznaczenie

   Do osoby z umowy albo do instytucji wyznaczającej, zaraz po wysłaniu zawiadomienia.

7. Wyślij referral notice w terminie

   Pełne stanowisko z dowodami, w ciągu 7 dni od zawiadomienia, z kopią dla drugiej strony.

Najprostsze sprawy to te o kwoty z noty. Gdy płacący nie wysłał skutecznego pay less notice, płaci się kwotę z noty do final date. Spór o to, czy pismo przyszło na czas, adjudicator rozstrzyga szybko, bo liczą się daty i dokumenty.

Przykład: podwykonawca od dachów na budowie mieszkań. Główny wykonawca nie wysłał ani payment notice, ani pay less notice, a mimo to zapłacił połowę aplikacji. Podwykonawca kieruje sprawę do adjudication o resztę. Spór dotyczy dwóch dat i jednej kwoty, a dokumenty mieszczą się w jednym folderze. Podwykonawca zbiera je przez tydzień, zanim wyśle zawiadomienie.

Najczęstsze błędy

• Za późne przygotowanie

  Wysyłasz zawiadomienie, a dokumenty zbierasz potem. Siedem dni na referral mija bardzo szybko.

• Za dużo sporów naraz

  Wrzucasz do jednej sprawy waluacje, wariacje i wady. Adjudicator ma 28 dni i rozmyte żądanie.

• Brak dowodów do liczb

  Kwota bez waluacji, zdjęć i korespondencji to tylko Twoje zdanie przeciw zdaniu drugiej strony.

• Klient prywatny bez sprawdzenia

  Wszczynasz adjudication bez sprawdzenia, czy umowa z osobą w jej domu je przewiduje.

Adjudication to w dużej mierze liczby: waluacje, wariacje, terminy i pisma. Tę część może przygotować QS po polsku, a przy sprawach prawnych warto dobrać prawnika.

Pytania

To nie jest porada prawna. Przy sporze sprawdzamy Twoją umowę i mówimy, czy potrzebny jest prawnik.